Những điều cần biết về amip ăn não người

Trong thời gian gần đây thông tin về “amip ăn não người” khiến nhiều bạn đọc quan tâm. Để hiểu thêm về loại amip này các bạn có thể tham khảo nội dung sau:

 

Amip – vi sinh vật nguy hiểm

Các bác sĩ cho biết, “amip ăn não người” là loài vi sinh vật đơn bào đáng sợ, có tên khoa học là Naegleria fowleri. Nhờ sở hữu trên 15.700 gen mã hóa protein, “amip ăn não người” có thể tồn tại trong tự nhiên ở 3 hình thái. Chúng thường săn đuổi và ăn vi khuẩn giống như các loại amip, hoặc cũng có thể chuyển sang dạng trùng roi để bơi đi tìm môi trường thuận lợi hơn; thậm chí “biến” thành dạng bào nang nếu gặp điều kiện khắc nghiệt. Chính vì khả năng biến hình linh hoạt này mà Naegleria fowleri rất khó bị tiêu diệt, có thể tồn tại dai dẳng ở những nơi ấm và ẩm ướt.

Theo bác sĩ Phú, “amip ăn não người” phát triển mạnh ở những vùng nước ngọt ấm áp như: ao, hồ, sông, suối… vào mùa hè; thậm chí là hồ bơi không được vệ sinh, sát khuẩn. Chúng xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi, di chuyển theo các sợi thần kinh khứu giác thông qua sàn sọ để lên não. Điều nguy hiểm là amip này có thể vượt qua mọi khâu lọc khử trùng, nhiễm vào hệ thống nước sinh hoạt của các gia đình. May mắn, amip này không gây bệnh thông qua uống nước, trừ khi súc miệng mà nước nhiễm amip xộc lên mũi.

Sau khi nhiễm “amip ăn não người” 1-14 ngày, các triệu chứng khởi đầu của bệnh sẽ xuất hiện: nhức đầu, buồn nôn, sốt, cứng cổ, xuất hiện ảo giác, thậm chí mất khả năng kiểm soát hành vi. Các triệu chứng thứ phát có thể đi kèm như: lú lẫn, u ám, thiếu tập trung, cơn co giật. Sau đó, bệnh diễn tiến nhanh chóng và nguy cơ tử vong rất cao, thường xảy ra từ 7 đến 14 ngày sau khi mắc bệnh. Các triệu chứng ban đầu này dễ nhầm với viêm não do vi khuẩn hoặc vi rút nên việc chẩn đoán rất khó khăn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh Mỹ (CDC), bản năng của loại ký sinh trùng này không hoạt động để tấn công người và chúng chủ yếu ăn vi khuẩn. Tuy nhiên, khi nhiễm vào não, chúng nhân lên nhanh chóng và bắt đầu ăn tế bào não để tồn tại. Nếu bị nhiễm, nạn nhân chắc chắn sẽ bị viêm màng não.

Bệnh “amip ăn não người” được hai bác sĩ M. Fowler và R.F. Carter lần đầu tiên mô tả ở Australia vào năm 1965. Năm 1966, ông Fowler đặt tên cho loại amip này là Naegleria fowleri. Cho đến nay, khoảng 150 ca bệnh đã được xác định trong nhiều quốc gia và chỉ có một ca được cứu sống vào năm 1978.

Các quốc gia từng ghi nhận các ca bệnh “amip ăn não người”:

Mỹ: Giai đoạn năm 1937-2007 có 121 nạn nhân tử vong. Các năm 2001-2011 đã có 35 ca tử vong được báo cáo; trong đó đến 32 ca tiếp xúc với nguồn nước ở khu vui chơi giải trí.

New Zealand: Năm 1968-1978 có 8 trường hợp tử vong sau khi các nạn nhân bơi trong một hồ nước ấm ở khu vực Waikato.

Pakistan: 2 bệnh nhân nam 39 tuổi và 54 tuổi tử vong vào năm 2010.

Tiệp Khắc cũ: Năm 1962-1965 ghi nhận 16 bệnh nhân chết vì viêm não – màng não cấp do tắm trong một bể bơi.

‘Amip ăn não người’ cướp mạng sống một thanh niên tại Việt Nam

Anh Hữu, 25 tuổi, ngụ Phú Yên, tạm trú tại Bình Thạnh, TP HCM, tử vong sau một ngày nhập viện. Kết quả xét nghiệm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới cho thấy anh mắc phải loại “amip ăn não người”.

Nguyên nhân là do anh Hữu cùng bạn bè lặn bắt trai ở một cái bàu (một dạng ao hồ rộng lớn) gần nhà. Sau đó, có triệu chứng lên cơn sốt, nhức đầu, lơ mơ, cổ cứng, thở nhanh 30 lần một phút và bệnh nhân vẫn sốt cao 40-41oC, suy hô hấp, xuất huyết tiêu hóa và rơi vào tình trạng hôn mê sâu. Đến 23h ngày 31/7, bệnh nhân nhiều lần bị ngưng tim đột ngột, tử vong.

Bệnh do ‘amip ăn não người’ rất hiếm gặp

Thạc sĩ Nguyễn Hồng Hà, Phó giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương (Hà Nội) lý giải, ký sinh trùng “ăn não người” như trường hợp mới đây ở TP HCM không phải là amip thực sự.

Bệnh do amip rất cổ điển, mô tả từ lâu, những nước nhiệt đới như nước ta có ghi nhận sự lưu hành của amip. Khi ăn phải thức ăn, rau sống, tay bẩn có dính kén amip, nó vào trong cơ thể xuống đến tận ruột già. Tại đây, nếu gặp điều kiện thuận lợi, ký sinh trùng phá vỡ vỏ chuyển thành thể amip hoạt động, gây chứng lỵ, đau quặn, đi ngoài ra phân, máu… hoặc đơn giản bị rối loạn tiêu hóa. Đại đa số trở thành bệnh amip ruột mãn tính.

Tỷ lệ người Việt Nam nhiễm amip cao, trong đó phân thành 2 thể: amip tại ruột và amip ngoài ruột. Amip ngoài ruột nghĩa là ký sinh trùng từ ruột đi vào cơ thể qua đường máu xâm nhập một số cơ quan gây nên các ổ áp xe, gây mủ, điển hình là áp xe gan do amip- những trường hợp này các bác sĩ gặp nhiều. Nhưng những trường hợp lên não gây áp xe não rất hiếm, chỉ ở những người có hệ thống bảo vệ rất kém, thạc sĩ Hà nhấn mạnh.

Cũng theo bác sĩ này thì, loài vi sinh vật này nguy hiểm nhưng người dân không nên quá hoang mang vì đây là bệnh lý vô cùng hiếm gặp. Nhưng cũng bởi hiếm gặp nên ít người nghĩ đến nguy cơ nhiễm ký sinh trùng này. Nó cũng gây viêm não, màng não, vì thế khi bệnh nhân nhập viện, bác sĩ thường điều trị ngay theo các căn nguyên thông thường, không trúng vào nó nên không hiệu quả. Hậu quả là bệnh nhân bị điều trị muộn, gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh vì bệnh diễn tiến nhanh, nhanh chóng gây tổn thương não, phù não trầm trọng.

Nếu nghĩ đến loại ký sinh trùng này, người ta chọc dịch não tủy và soi ngay lập tức thì sẽ thấy nó. Nếu để lâu thì sẽ không thấy bởi ký sinh trùng này sẽ chết.

Khó khăn nữa là cùng gây biểu hiện viêm não, viêm màng não nhưng việc điều trị lại rất khác biệt. Naegleria fowleri là loài đơn bào, nhạy cảm với các thuốc kháng nấm. Trong khi, các bác sĩ thường điều trị bằng kháng sinh theo căn nguyên thường gặp là vi khuẩn, các loại kháng sinh này lại không đặc hiệu với ký sinh trùng kia.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới TP HCM cũng cho biết, người dân không nên hoang mang bởi Naegleria fowleri có trong ao hồ, sông ngòi, đầm nước ngọt nhưng khả năng gây bệnh là rất hiếm. Từ năm 2002 đến năm 2011 chỉ có 32 ca được nghi nhận tại Mỹ. Tuy nhiên, khi đã mắc thì tỷ lệ tử vong rất cao, lên đến 99%.

Còn theo tiến sĩ Nguyễn Hoan Phú, Phó trưởng khoa Nhiễm Việt – Anh, Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới TP HCM thì rất khó phòng ngừa amip naegleria vì môi trường sống của loại ký sinh trùng này quá rộng và chưa có phương pháp tiêu diệt.

“Chính vì thế những người sống bằng nghề thường xuyên tiếp xúc với nước sông hồ, ao đầm hoặc các bạn trẻ đi tắm sông hồ, đặc biệt là bị ho sặc trong lúc ngâm mình trong nước thì nên đến bệnh viện khám. Người có triệu chứng cần khai rõ với bác sĩ về việc đã có tiếp xúc với sông nước để được chẩn đoán chính xác hơn”, bác sĩ Phú nói. Cũng theo ông, thời gian ủ bệnh của amip là hai tuần.

Tiến sĩ – Bác sĩ Trần Phủ Mạnh Siêu, Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng TP HCM, chuyên gia ký sinh trùng, cũng cho hay, bệnh xuất hiện trên thế giới nhưng rất rải rác và không phát triển thành dịch.

Triệu chứng lâm sàng chính của bệnh nhân thường là sốt nhẹ, đau đầu, cứng cổ. Vào thời kỳ cuối, khi não người bệnh đã bị phá huỷ nghiêm trọng, bệnh nhân có triệu chứng tâm thần, thay đổi hành vi, có ảo giác rồi tử vong.

Cũng theo bài viết của bác sĩ Nguyễn Võ Hinh, cách phòng bệnh tốt nhất là chỉ nên tắm, bơi, lặn ở những nơi nước sạch và sử dụng dụng cụ kẹp mũi bảo vệ khi bơi, lặn trong các hồ nước có nguy cơ có mầm bệnh. Hiện nay tại phòng thí nghiệm, các nhà khoa học đã tìm ra được loại thuốc có thể ngăn chặn Naegleria fowleri nhưng chưa điều trị thành công được một trường hợp nào trên các bệnh nhân bị nhiễm ký sinh trùng này.

Tổng hợp theo vnexpress